قدردانی از کارکنان فقط گفتن یک «خسته نباشید» یا تشکر برای انجام یک وظیفه نیست؛ بلکه یکی از مؤثرترین راهها برای نشان دادن ارزش و اهمیت افراد در سازمان است. وقتی کارکنان احساس کنند تلاشها و دستاوردهایشان دیده میشود، معمولاً با انگیزه بیشتری به کار ادامه میدهند و ارتباط عمیقتری با محیط کاری خود پیدا میکنند. به همین دلیل، قدردانی از کارکنان میتواند نقشی مهم در افزایش انگیزه، رضایت شغلی و شکلگیری تعلق سازمانی داشته باشد. اما این قدردانی چگونه باید انجام شود و چه نوع رفتارهایی بیشترین تأثیر را بر کارکنان میگذارند؟
چرا کارکنان به قدردانی و دیدهشدن نیاز دارند؟
وقتی کارمندی برای انجام یک کار بیشتر از چیزی که از او انتظار میرود وقت میگذارد، طبیعی است که دوست داشته باشد این تلاش دیده شود. حل یک مشکل سخت، کمک به همکار، قبول یک مسئولیت اضافه یا حتی انجام دقیق کاری که شاید به چشم نیاید، همه بخشی از تلاش روزانه کارکنان هستند. وقتی این تلاشها دیده و بابتشان قدردانی میشود، فرد میفهمد کاری که انجام داده فقط یک وظیفه معمولی نبوده و برای تیم ارزش داشته است.
قدردانی فقط یک جمله تشکر نیست؛ به کارمند نشان میدهد دقیقاً چه کاری دیده شده و چرا اهمیت داشته است. مثلاً وقتی مدیر میگوید «مسئولیتی که در این پروژه پذیرفتی، کمک کرد کار تیم سریعتر پیش برود»، کارمند میداند تلاشش چه اثری داشته و کدام بخش از عملکردش ارزشمند بوده است.
البته همه کارکنان از یک نوع قدردانی به یک اندازه خوشحال نمیشوند. یکی ممکن است از تشویق در جمع انرژی بگیرد، دیگری یک پیام شخصی را ترجیح دهد و برای فردی دیگر، فرصت یادگیری یا یک هدیه کاربردی ارزشمندتر باشد. به همین دلیل، قدردانی مؤثر زمانی شکل میگیرد که فقط به انجام یک تشکر یا دادن یک پاداش محدود نباشد و با شناخت فرد و شرایط او همراه شود.
تأثیر قدردانی از کارکنان بر انگیزه و تعلق سازمانی
قدردانی فقط روی حال خوب کارکنان اثر نمیگذارد؛ میتواند روی رفتار آنها در محیط کار هم تأثیر بگذارد. وقتی از همکاری، مسئولیتپذیری یا کمک داوطلبانه یک کارمند قدردانی میشود، احتمال بیشتری دارد این رفتارها ادامه پیدا کنند. بهمرور، چنین رفتارهایی میتوانند به شکلگیری رفتار شهروندی سازمانی کمک کنند؛ یعنی کارهایی که فرد فراتر از وظایف رسمی خود و برای کمک به تیم و سازمان انجام میدهد.
قدردانی همچنین میتواند بخشی از فرهنگ سازمانی را شکل دهد. وقتی در یک سازمان تشکر و تقدیر فقط برای رسیدن به اهداف فردی نباشد و رفتارهایی مثل همکاری، حمایت از همکاران و مسئولیتپذیری هم مورد توجه قرار بگیرند، این پیام به دیگران هم منتقل میشود که چنین رفتارهایی ارزشمند هستند.
از طرف دیگر، قدردانی میتواند انگیزه و تعلق سازمانی را تقویت کند. کارمندی که میبیند تلاشش مورد توجه قرار میگیرد، ارتباط بیشتری میان عملکرد خودش و موفقیت تیم احساس میکند و انگیزه بیشتری برای مشارکت دارد. اگر این توجه بهصورت مستمر وجود داشته باشد، بهتدریج میتواند رابطه مثبتتری میان کارکنان و سازمان ایجاد کند.
در نتیجه، اثر قدردانی فقط به همان لحظهای که «تشکر» گفته میشود محدود نیست؛ میتواند رفتارهای مثبت را تقویت کند، فرهنگ همکاری را شکل دهد و به ایجاد محیطی کمک کند که در آن کارکنان انگیزه بیشتری برای مشارکت و همراهی با سازمان داشته باشند.
تفاوت قدردانی، تشویق و پاداش
قدردانی، تشویق و پاداش هر سه برای تقویت انگیزه کارکنان استفاده میشوند، اما یکسان نیستند. قدردانی بیشتر برای نشان دادن ارزش تلاش و عملکرد فرد است؛ مثلاً مدیر بعد از یک پروژه موفق از کارمند بابت دقت و مسئولیتپذیری او تشکر میکند. در اینجا هدف اصلی، نشان دادن این است که تلاش فرد دیده شده است.
تشویق بیشتر به ادامه دادن یک رفتار یا عملکرد خوب کمک میکند. برای مثال، وقتی کارمندی در حل یک مشکل به تیم کمک میکند و مدیر او را تشویق میکند، در واقع او را به ادامه چنین رفتاری ترغیب میکند. اما پاداش معمولاً یک امتیاز یا منفعت مشخص در مقابل عملکرد یا دستاورد است؛ مثل پرداخت پاداش نقدی، کارت هدیه، هدیه سازمانی یا یک مزیت خاص.
به همین دلیل، قدردانی همیشه به پاداش نیاز ندارد و تشویق هم لزوماً با هدیه یا پرداخت همراه نیست. یک سازمان میتواند بدون هزینه زیاد از کارکنانش قدردانی کند، رفتارهای ارزشمند را تشویق کند و در موقعیتهای مناسب برای عملکردهای ویژه پاداش در نظر بگیرد.
| موضوع | قدردانی | تشویق | پاداش |
|---|---|---|---|
| هدف | نشان دادن ارزش تلاش و عملکرد کارکنان | ترغیب فرد به ادامه یک رفتار یا عملکرد خوب | ایجاد انگیزه یا جبران یک عملکرد و دستاورد مشخص |
| تمرکز | تلاش و عملکرد فرد | رفتار یا عملکرد مطلوب | نتیجه، دستاورد یا هدف مشخص |
| نیاز به هزینه | معمولاً ندارد | معمولاً ندارد | اغلب با هزینه یا یک مزیت همراه است |
| مثال | تشکر از کارمند بابت همکاری مؤثر در یک پروژه | تأکید بر عملکرد خوب و ترغیب به ادامه آن | کارت هدیه، پاداش نقدی، هدیه یا مزایای سازمانی |
| زمان استفاده | بعد از یک تلاش یا عملکرد ارزشمند | هنگام مشاهده رفتار یا عملکرد مطلوب | معمولاً پس از رسیدن به هدف یا دستاورد مشخص |
ایدههایی برای قدردانی از کارکنان در روز کارمند؛ راههای بیهزینه و موثر
قدردانی از کارکنان همیشه به بودجه زیادی نیاز ندارد. گاهی یک تشکر صمیمانه، توجه به یک تلاش دیدهنشده یا ایجاد فرصتی برای رشد، میتواند بیشتر از یک هدیه گرانقیمت ارزش داشته باشد. در ادامه چند ایده ساده و قابل اجرا را میبینید که میتوانید متناسب با شرایط و فرهنگ سازمان از آنها استفاده کنید.
۱. موفقیت را با هم جشن بگیرید.
برای قدردانی از یک موفقیت، همیشه به مراسم بزرگ نیاز نیست. یک دورهمی کوتاه، پذیرایی ساده یا حتی چند دقیقه صحبت درباره نتیجه کار و نقش اعضای تیم، میتواند نشان دهد موفقیت فقط نتیجه نهایی نیست و تلاش افرادی که برای رسیدن به آن همکاری کردهاند هم دیده میشود.
یک پذیرایی ساده تیمی برگزار کنید، گاهی اوقات یک صبحانه، ناهار یا یک مهمانی کوتاه فرصت بسیار خوبی برای تشکر از تیم است. این میتواند راهی عالی برای تبدیل خستگی کار به یک تجربه مثبت باشد، به خصوص پس از یک پروژه استرسزا.
لازم نیست هر بار ایده جدیدی پیدا کنید. میتوانید یک رسم ساده مثل «قدردانی هفته»، معرفی دستاوردهای تیم یا جشن کوتاه پایان هر پروژه داشته باشید تا تشکر کردن به بخشی طبیعی از فضای کاری تبدیل شود.
۲. یک تشکر ساده و صمیمانه بگویید.
گاهی یک تشکر مستقیم از طرف مدیر، از یک برنامه رسمی و پرهزینه اثر بیشتری دارد؛ بهخصوص وقتی کارمند بداند دقیقاً چه کاری دیده شده و چرا ارزشمند بوده است. بهجای جملههای کلی مثل «کارت عالی بود»، بهتر است به همان کاری اشاره کنید که تفاوت ایجاد کرده است. مثلاً بهجای اینکه بگویید: «ممنون که پروژه را بهموقع تحویل دادی»، میتوانید بگویید: «ممنون که برای بررسی نهایی پروژه وقت بیشتری گذاشتی؛ دقتت باعث شد چند مورد مهم قبل از تحویل اصلاح شود.»
3. یک پیام یا یادداشت شخصی بنویسید.
گاهی یک پیام کوتاه و صمیمانه میتواند بیشتر از یک تشکر رسمی اثر بگذارد. لازم نیست متن طولانی باشد؛ کافی است مشخص کنید از چه کاری و چرا قدردان هستید. یک یادداشت روی میز، پیام مستقیم از طرف مدیر یا حتی یک تشکر کوتاه در پایان یک روز کاری، وقتی شخصی و واقعی باشد، به کارمند نشان میدهد تلاشش دیده شده است.
4. از عملکرد خوب در ملاء عام قدردانی کنید.
اگر کسی از قدردانی لذت میبرد، میتوانید در یک جلسه تیمی از عملکرد او یاد کنید و نقش او را در یک موفقیت برجسته کنید. این کار نه تنها قدردانی را نشان میدهد، بلکه رفتار مثبت او را برای بقیه اعضای تیم برجسته میکند.
5. با یک هدیه کوچک و کاربردی آنها را خوشحال کنید.
یک هدیه لازم نیست گران باشد؛ مهم این است که برای کارمند کاربرد داشته باشد. یک کتاب، وسیله موردنیاز یا هدیهای متناسب با سلیقه فرد میتواند انتخاب خوبی باشد. کارت هدیه سازمانی هم گزینهای انعطافپذیر است که انتخاب را به خود کارمند میسپارد تا متناسب با نیاز و سلیقهاش خرید کند. از طرفی، سازمان میتواند مبلغ و نوع کارت را با توجه به مناسبت، بودجه و گروه کارکنان تعیین کند.
6. پاداشهای سازمانی را برای عملکردهای ویژه در نظر بگیرید.
وقتی یک فرد یا تیم به یک هدف مهم میرسد، هدیه سازمانی میتواند در کنار قدردانی، ارزش این دستاورد را ملموستر کند. بهتر است معیار دریافت هدیه از قبل مشخص باشد تا کارکنان بدانند چه عملکردی مورد توجه سازمان قرار گرفته است. هدیه سازمانی فقط برای موفقیتهای کاری نیست و میتوان از آن برای مناسبتهایی مثل سالگرد شروع همکاری، ارتقای شغلی یا پایان موفق یک پروژه هم استفاده کرد. در چنین موقعیتهایی، یک هدیه متناسب میتواند نشان دهد که حضور، تلاش و همراهی کارمند در طول مسیر برای سازمان ارزشمند بوده است.
7. برای دستاوردهای مهم، یک تندیس یا تقدیرنامه تهیه کنید.
برای موفقیتهایی که از اهمیت ویژهای برخوردارند، یک تقدیرنامه یا تندیس میتواند ارزش نمادین داشته باشد. این نوع قدردانی به ویژه برای دستاوردهای بلندمدت یا موفقیتهایی که قرار است در سازمان به یادگار بمانند، مناسب است.
۸. موفقیت کارمندان را در فضای ارتباطی تیم به اشتراک بگذارید.
وقتی یکی از کارمندان به موفقیتی میرسد، آن را فقط در گفتوگوی خصوصی با خودش نگه ندارید. معرفی دستاورد او در گروههای ارتباطی تیم، کانالهای سازمانی یا جمعهای کاری باعث میشود تلاش و نقش افراد بیشتر دیده شود و دیگر اعضای تیم هم با موفقیتهای یکدیگر آشنا شوند. بهتر است در این معرفی، فقط نتیجه کار را نگویید و مشخص کنید فرد چه نقشی در رسیدن به آن موفقیت داشته است.
9. فرصتهایی برای یادگیری و توسعه برای آنها فراهم کنید.
گاهی اوقات بهترین تقدیر، یک فرصت جدید است؛ مانند شرکت در یک دوره آموزشی، شرکت در یک پروژه جدید یا یادگیری یک مهارت. این نوع تقدیر نشان میدهد که سازمان علاوه بر عملکرد فعلی، برای رشد فرد نیز ارزش قائل است.
10. گاهی اوقات بدون مناسبت، تقدیر غافلگیرکنندهای انجام دهید.
همیشه لازم نیست کارمند منتظر یک مناسبت یا رسیدن به یک هدف مشخص باشد. گاهی یک تشکر ناگهانی، یک هدیه کوچک روی میز یا یک پیام از طرف مدیر، دقیقاً زمانی که انتظارش را ندارد، میتواند تأثیر بیشتری داشته باشد. این نوع قدردانی نشان میدهد توجه سازمان فقط به نتیجه نهایی کار محدود نیست و تلاشهای روزمره کارکنان هم دیده میشود.
11.علایق و ترجیحات کارمندان را بشناسید.
یک هدیه یا روش قدردانی زمانی ارزشمندتر میشود که با نیاز و علاقه فرد هماهنگ باشد. برای مثال، ممکن است یک کارمند از غذای سازمانی برای وعدههای روزانه بیشتر استقبال کند، در حالی که فرد دیگری یک دوره آموزشی یا زمان کاری منعطف را ترجیح دهد. شناخت ترجیحات کارکنان کمک میکند قدردانی از حالت یک اقدام یکسان و تکراری برای همه خارج شود و برای هر فرد معنای بیشتری داشته باشد.
۱2. از تلاشهایی که نادیده گرفته میشوند، قدردانی کنید.
همیشه لازم نیست منتظر یک دستاورد بزرگ باشید. کمک به یک همکار، آموزش یک کارمند جدید، حل یک مشکل دشوار یا پذیرفتن مسئولیتهای اضافی نیز میتواند ارزشمند و شایسته تقدیر باشد.
۱۳. انعطافپذیری را بهعنوان نوعی قدردانی در نظر بگیرید.
در برخی موقعیتها، ساعات کاری منعطف، امکان دورکاری یا یک روز مرخصی میتواند برای کارمند ارزشمندتر از یک هدیه باشد. توجه به نیازهای کاری کارکنان هم بخشی از همین انعطافپذیری است؛ برای مثال، تأمین لباس فرم مناسب و متناسب با شرایط کاری میتواند بخشی از حمایت سازمان از کارکنان باشد. این نوع توجه، بهخصوص پس از یک دوره کاری فشرده، نشان میدهد سازمان فقط به نتیجه کار توجه ندارد و شرایط کاری کارکنان را هم در نظر میگیرد.
14.مناسبتهای شخصی و حرفهای کارکنان را به خاطر بسپارید
قدردانی فقط برای موفقیتهای کاری نیست. تولد، ازدواج، تولد فرزند و روزهای مرتبط با شغل افراد مثل روز کارمند، روز حسابدار، روز برنامهنویس یا روز پزشک، فرصت خوبی برای نشان دادن توجه سازمان هستند. یک پیام شخصی، تبریک از طرف تیم، هدیه کوچک میتواند این مناسبتها را برای کارمند ارزشمندتر کند.
15.مناسبتهای جمعی را به فرصتی برای قدردانی تبدیل کنید
مناسبتهایی مثل نوروز، شب یلدا و سایر جشنهای جمعی فرصت خوبی هستند تا سازمان در کنار برگزاری یک برنامه ساده، از کارکنان هم قدردانی کند. یک دورهمی، پذیرایی، هدیه مناسبتی یا کارت هدیه میتواند این مناسبتها را به تجربهای خوشایند برای کارکنان تبدیل کند و حس ارتباط آنها با سازمان را تقویت کند.
قدردانی را به بخشی از فرهنگ سازمان تبدیل کنید؛ کتاب پنج زبان قدردانی در محیط کار
قدردانی زمانی به فرهنگ سازمان تبدیل میشود که فقط به مناسبتهایی مثل روز کارمند یا پایان یک پروژه محدود نباشد. تشکر از عملکرد خوب، توجه به تلاشهای روزمره و به رسمیت شناختن موفقیت کارکنان باید به بخشی از رفتار عادی مدیران و تیمها تبدیل شود. در همین زمینه، کتاب «پنج زبان قدردانی در محیط کار» نوشته گری چاپمن و پل وایت، یک نکته کاربردی را مطرح میکند: همه افراد قدردانی را به یک شکل دریافت نمیکنند. نویسندگان پنج شیوه اصلی را برای نشان دادن قدردانی در محیط کار مطرح میکنند: کلمات تأییدکننده، وقت باکیفیت، کمک و همراهی، هدیه و رفتارهای حمایتی.
برای مثال، ممکن است یک کارمند با شنیدن یک تشکر صمیمانه احساس ارزشمندی کند، در حالی که برای فرد دیگری، وقتی که مدیر برای شنیدن نظرش میگذارد یا یک هدیه کاربردی تهیه میکند، معنای بیشتری داشته باشد. بنابراین، شناخت ترجیحات کارکنان کمک میکند قدردانی از حالت یک رفتار کلی و تکراری خارج شود؛ چراکه یکی از دلایل بیانگیزگی در کار میتواند این باشد که تلاش و نیازهای فرد بهدرستی دیده نمیشود.
البته قرار نیست سازمان برای هر کارمند برنامهای کاملاً جداگانه داشته باشد. همین که مدیران بدانند یک روش ثابت برای همه جواب نمیدهد و در انتخاب شیوه قدردانی کمی به تفاوتهای افراد توجه کنند، میتواند کیفیت این رفتار را بهتر کند. در نهایت، فرهنگ قدردانی زمانی شکل میگیرد که کارکنان احساس کنند تلاششان دیده میشود و سازمان فقط در زمان موفقیتهای بزرگ به یاد تشکر از آنها نمیافتد.
من مهسا بحریام؛ کسی که دنیای بیزینس را با کنجکاوی و نگاه تحلیلی دنبال میکند و از پیدا کردن راههای جدید برای رشد و پیش بردن کارها لذت میبرد. برای من، کسبوکارها فقط مجموعهای از محصولات و خدمات نیستند؛ هر کدام شخصیت، داستان و ظرفیت منحصربهفردی برای رشد دارند. جذابترین بخش مسیر حرفهایام این است که ببینم ایدهها، تصمیمها و استراتژیهای درست چطور میتوانند یک کسبوکار را به مرحله بعدی برسانند.